TẾT XƯA

Những ngày này năm xưa là thời gian cả nhà chúng tôi nao nức chuẩn bị Tết, mỗi người một việc, hệt như đã được phân công rô ràng. Anh em chúng tôi lo lau dọn bàn thờ Phật và bàn thờ ông bà, lau bụi các cửa sổ và cửa ra vào. Có năm khi bố mẹ đi vắng, chúng tôi còn hí hửng bầy ra chuyện quét vôi nhà cho mới để gây ngạc nhiên cho bố mẹ. Ngày ấy nhà nào cũng chỉ quét vôi thôi chứ chưa có sơn nước như bây giờ, muốn cho lớp sơn mới đẹp phải cạo bỏ lớp cũ và chà giấy nhám cho bằng phẳng trước khi quét lớp mới lên. Trong tri óc non nớt của anh em chúng tôi, chuyện quét vôi cũng đơn giản thôi nên chúng tôi hì hục mua vôi về ngâm với nước, mua a dao để trộn với vôi cho dính vào tường, nếu không đụng vào sẽ dính đầy tay hay quần áo. Ngạc nhiên cho bố mẹ đâu không thấy mà nhà cửa bừa bãi, nếu định quét vôi phải có chuẩn bị từ trước để kêu thợ vì mấy ngày Tết rất hiếm thợ vì họ về quê ăn Tết sớm sau một năm làm việc cực khổ, phần vì cầu cao hơn cung. Kết quả là bốn anh em bị bố phạt, bắt nằm ra trên tấm phản gỗ để đánh đòn, ông anh cả tôi do cái tội đầu têu em nên bị bố đánh nhiều roi nhất, nhưng ông này rất là “thông thái”, trước khi ăn chổi lông gà đã kịp nhét hai tờ báo vào mông nên không hề hấn gì, sau khi bị đánh vẫn cười khì khì. Chỉ tội cho 3 đứa em nhát gan không dám bắt chước nên bị bố đánh lằn cả mông. Nhà cửa tróc lóc nham nhở, báo hại bố tôi phải lùng sục đi kiếm thợ về làm cho kịp năm mới, may mắn có một nhân viên dưới quyền bố biết nghề quét vôi đến giúp đỡ nếu không chúng tôi chắc chắn bị một trận đòn nữa.

Bố tôi thì lãnh nhiệm vụ mang bộ lư đồng trên bàn thờ ông bà nội đi đánh cho bóng cho đẹp vì mỗi năm cũng chỉ làm một lần duy nhất. Mẹ thì lo làm củ kiệu, dưa hành, củ cải ngâm nước mắm để ăn cùng thịt kho và bánh chưng trong những ngày tết.

Gia đình tôi thuộc giai cấp trung lưu nhưng mẹ tôi luôn dậy cho các con phải biết giá trị đồng tiền vá tiêu tiền sao cho có chừng mực. Tiền học bao nhiêu mẹ cũng không tiếc các con nhưng tiền ăn diện thì rất có chừng mực. Tôi vẫn nhớ hằng năm mẹ chỉ chi tiền cho chúng tôi mua hai bộ đồ diện Tết để đi ra ngoài và ba bộ đồ bộ mặc ở nhà, hai chị em tôi hăm hở đi chợ chọn mua vải để may quần áo theo ý mình vì ngày đó không có quần áo may sẵn. Ba bộ đồ bộ mới mặc ở nhà sẽ được chúng tôi mặc trong ba ngày Tết từ mồng một đến mồng ba.

Không phải chỉ lo quần áo cho các con, mẹ tôi còn cho chúng tôi tiền may áo mới cho bầy chó 4 đứa của 4 anh em tôi. Ngày ấy cũng chưa có quần áo chó bán sẵn, trời Tết có gió lạnh nên chúng tôi cũng chỉ biết mua vải nỉ mỏng và mang ra chị Sáu thợ may, chuyên may áo gối cho mẹ, để may các áo “trấn thủ” cho các con chó của mình. Áo trấn thủ là loại áo không tay có cổ tròn sát, chui đầu vào với hai bộ khuy bấm ở một bên vai để giữ ấm phần ngực.

Cứ thế anh em chúng tôi hân hoan đón Tết, vừa được nghỉ học, vừa có quần áo mới, vừa được tiền lì xì, vui sao là vui. Chưa đến ngày Tết chúng tôi đã “thương lượng” với bố mẹ về tiền lì xì, sau đó bốn anh em lên danh sách những cô dì chú bác trong họ sẽ lì xì cho mình mỗi năm, ông anh tôi còn làm một bảng “dự toán” về tiền lì xì và lên kế hoạch sau Tết sẽ sắm sửa gì với tiền lì xì đó.

Rồi việc chuẩn bị bàn thờ, nhà cửa, đồ ăn và quần áo cũng xong. Bố tôi làm Bộ Canh Nông nên năm nào nhà chúng tôi cũng được biếu một cây mai to thật đẹp, bố sửa soạn bọc giấy đỏ vòng quanh chậu mai lấy hên đầu năm, anh em chúng tôi thì giúp treo những tấm thiệp chúc tết từ khắp nơi gởi về cho bố mẹ, có thêm cây mai không khí Tết trong nhà càng hiển hiện hơn.

Bố mẹ tôi và có lẽ là đa số người VN đều có lòng tin là ngày đầu năm trong nhà nếu có đầy đủ gạo, than, nước mắm….thì cả năm cuộc sống sẽ sung túc đầy đủ. Tôi thấy mẹ lo đong gạo, hứng nước cho đầy hồ, mua thêm than và thậm chí thay mới cả chổi quét nhà và đồ hốt rác.

Ngày 30 Tết, mẹ làm cơm đón ông bà, tôi thấy bố tôi trịnh trọng mặc chiếc áo dài bằng vải the đen, đốt nhang khấn vái với nét mặt hết sức là trịnh trọng. Sau khi tàn nhang và hóa vàng gia đình chúng tôi cùng ăn bữa cuối năm. Mẹ cũng chuẩn bị hoa quả, một đĩa sôi gấc, một con gà luộc, một đĩa chè kho (loại chè làm bằng đậu xanh vẫn chưa nhuyễn hẳn đóng thành bánh trên đĩa của người Bắc) và một trái dừa để cùng giao thừa. Bố sửa soạn một phong pháo dài 5 thước treo sẵn trên ban công nhà, giao thừa vừa điểm là ông châm ngòi đốt pháo. Tiếng pháo nổ ròn rã cùng lúc chương trình TV phát sóng từ trên trực thăng ngân lên những bản nhạc xuân ôi sao vui lạ! Ngày ấy chưa có đài truyền hình dưới đất, nên các chương trình TV chỉ được phát sóng từ một trực thăng bay trên cao phủ sóng truyền hình xuống đất.

Bố tôi rất kỹ về việc xông đất nên sau khi cúng giao thừa, đích thân ông cụ bước ra khỏi nhà đi một vòng và trở về xông đất. Mẹ vẫn nói “để bố mày xông đất cho chắc ăn, trong năm nhỡ có chuyện gì ông ấy khỏi đổ thừa cho người khác”. Bố tôi dặn chúng tôi ngày mồng một không được sang nhà hàng xóm chơi vì nhỡ nhà người ta chưa có ai xông đất mà mình sang có gì không tốt người ta đổ cho mình. Bố cũng không cho chúng tôi quét nhà ngày mồng một Tết, đến mồng hai mới bắt đầu quét nhà nhưng phải quét từ ngoài ngược vào trong nhà nếu không của cải và lộc sẽ đi ra.

Ngày mồng một Tết là ngày cả nhà đi thăm bà ngoại và họ hàng chú bác, chúng tôi được bao nhiêu là tiền lì xì từ họ hàng. Ngày mồng hai nhà tôi bắt đầu có khách đến xoa mạt chược với bố, chúng tôi hoan hỉ chúc tết các chú các bác, bù lại tiền lì xì đầy túi. Bốn anh em chúng tôi đứa nào cũng có riêng một cái ví, hì hục kiểm tiền lì xì cả ngày, đếm tới đếm lui, và sau đó lên kế hoạch mua sắm cho những ngày sau Tết.

Tôi cón nhớ hồi đó tiền lì xì sau Tết cũng là khá lớn đối với các đứa bé con như chúng tôi nhưng dù mẹ dỗ thế nào thì chúng tôi cũng cương quyết không gởi mẹ giữ, vì gửi vào thì dễ nhưng lấy ra thì rất khó. Bố tôi bênh chúng tôi nói “thôi để cho các con nó giữ nó mua đồ chơi hay quần áo cho vui, chứ mẹ mà giữ thì chúng nó lại phải đòi nợ như nợ chà dzà chịu sao nổi”. Chẳng là hồi xưa các ông chà dzà hay cho vay lãi nên khi đến hạn mấy ông ấy đi đòi nợ dai lắm, ai thiếu cũng phải lo trả, cho nên trong nhà tôi có thành ngữ “nợ như nợ chà dzà” là thế.

Những kiêng cử mà bố mẹ tôi áp dụng trong những ngày đầu năm đã nhập vào con người tôi và mãi đến bây giờ sau mấy chục năm tôi vẫn áp dụng những kiêng cử đó vào ngày đầu năm để lấy hên. Thôi kệ “có kiêng có lành” mẹ hay nói thế, it nhất cho lòng mình được thanh thản.

Bao nhiêu năm đã trôi qua, bố giờ đã đi xa, mẹ già lớn tuổi quá chẳng còn làm gì được để phụ giúp con cái trong ngày Tết, anh em mỗi đứa mỗi nơi, mỗi phận riêng biệt. Sau bao thăng trầm trong cuộc đời, ở tuổi này tôi nhìn Tết một cách hờ hững, hầu như chẳng còn gì xúc động. Từng người bạn lần lượt bỏ đi xa, dù cuộc sống của riêng mình cũng tạm ổn nhưng nhìn quanh, dân tình khổ sở, kinh tế khủng hoảng, Tết đến nơi mà bao nhiêu người mất việc, xã hội bất ổn, bạo lực gia tăng, tai nạn xe cộ xảy ra hàng ngày giết chết bao người vô tội. Tôi tự hỏi từ giờ đến mồng một Tết, có bao nhiêu người sẽ bỏ mạng vì tai nạn giao thông và không kịp đón năm mới. Giờ đây chỉ những cái Tết êm đềm thời thơ ấu là còn đọng lại đầy ắp trong ký ức của tôi.

Saigon Jan 12th 2012