MƯU SINH

Những ngày đầu sau 75 là một thời gian hết sức vất vả cho tất cả những người ở lại, là một đứa con gái được cưng chiều trong một gia đình trung lưu tôi đã trải qua một thời gian thật cơ cực, đến bây giờ nghĩ lại tôi không biết nếu phải sống lại những ngày như thế liệu mình có lại vượt qua?
Tôi còn nhớ đồ vật thân thiết sau cùng mà tôi phải bán đi là chiếc xe Honda Dame mà bố tôi sắm cho tôi sau khi vượt qua trung học đệ nhất cấp để bắt đầu lên đệ tam.
Khỏi phải nói ngày người ta đến chồng tiền và lấy xe đi tôi buồn như thế nào, chiếc xe đã trở nên thân thiết với tôi như một thành viên trong gia đình giờ thì tôi phải gạt nước mắt xa nó.
Hồi đó đi học còn phải kèm đi lao động xã hội chủ nghĩa ở những khu kinh tế mới lầy lội, một nách con nhỏ, tiền bạc không nhiều, đó thực sự là một thử thách lớn cho tôi. Đi học đến ngay cổng trường là đã có mấy anh mấy chị kiểm soát trang phục của mình xem có nghiêm chỉnh không, nếu bạn mặc áo không cổ hoặc hơi hở cổ là sẽ không được vào lớp, cổ áo đó “bị” gọi là “cổ chờ đợi”.
Xe Honda bán đi rồi phương tiện duy nhất còn lại là xe đạp, với tôi “đã nghèo còn gặp cái eo”, có một hôm tôi có việc phải đến sao y bản chính các giấy tờ để chuẩn bị ra trường, việc này được thực hiện tại Uỷ Ban Phường nơi tôi ở, khi đến nơi thấy trong chòi gác có một anh mặc đồ phường đội, tôi định dắt xe vào trong như mọi khi thì anh này chận lại “hôm nay trong phường có họp, đồng chí vui lòng để xe ở ngoài này sẽ có người trông”, tôi tin ngay vì anh ta ngồi chình ình trong cái chòi gác đó bảo sao không tin được.
Đến khi chứng thực giấy tờ xong, ra lấy xe thì cả người lẫn xe đều chẳng thấy đâu, thật là đau khổ vì hồi ấy mất xe như là mất chân đi vậy lấy tiền đâu ra để mua xe khác. Đến bây giờ tôi vẫn tự hỏi anh đó là thật hay giả mà ác quá nhè lúc người ta cơ cực nhất mà cũng lấy mất cái chân đi của người ta.
Ra trường tôi cùng một số bạn học được phân công đi Cà Mau nhận nhiệm sở, khăn gói ẵm con lên đường vì không đi thì biết lấy gì mà sống, lúc đó cháu chỉ mới có 4 tuổi ngây thơ chẳng hiểu mình sắp phải cùng mẹ đi đến tận cùng đất nước.
Mẹ tôi sót con, sót cháu kêu réo ông bác họ tôi từ ngoài Bắc vào, bằng mọi cách phải mang con cháu bà về không thì chắc bà chết mất. Ông bác này ngày xưa nhà nghèo được bà ngoại tôi nuôi nấng dạy dỗ và coi như con nên ông cũng muốn trả ơn.
Thế là nhờ sự can thiệp của ông bác tôi, tôi được trở về phố thị chỉ sau ba tháng “biệt kinh kỳ”. Khỏi phải nói mẹ tôi đã vui sướng như thế nào khi con cháu trở về, sau đó tôi được phân công vào cơ quan thuế vụ quận 11. Lúc ấy đi làm nhưng đầu óc tôi luôn ở trên mây, lúc nào cũng chỉ nghe ngóng để tìm cách vượt biên thôi vì sau khi bố tôi mất, mẹ tôi phải bán dần dần đồ đạc trong nhà để sống, vì sợ bán đồ trong nhà mãi cũng hết nên mẹ quyết định ra đường ngồi bán trà đá và chuối lẻ cho xích lô, xe ôm….nhìn mẹ đang lên xe xuống ngựa ,bỗng cơ cực như vậy thật không đành và tôi chỉ nghĩ đơn giản là mình phải tìm cách ra nước ngoài để cứu cả gia đình khỏi chết đói.
Tôi coi thuế trong khu vực quận 11 là khu vực toàn người Hoa, nhờ tử tế chỉ dẫn họ làm giấy tờ khai báo nên cũng được đền ơn, mỗi khi có tiền tôi lại chạy đi mua một khoen vàng tức là một chỉ về cất. Cứ thế cho đến khi gom góp khá khá là tôi lại nghĩ đến chuyện “Tìm đường cứu nước”, sau vài lần như vậy, thất bại trở về tôi hết sạch tiền, việc làm cũng mất.
Từ đây cuộc đời tôi lại sang một trang khác lâm ly bi đát hơn, tôi hết đi Long An buôn gạo lại đi Tây Ninh buôn than, lần nào cũng như lần ấy vì không có kinh nghiệm trốn tránh nên tôi bị bắt mà dĩ nhiên là mất hết vốn vì tất cả đều bị tịch thu. Khi đã sạch sẽ tiền trong nhà, cô em gái cho mượn một cây vàng và tôi lại bắt đầu một cuộc mưu sinh khác.
Thuở đó những người có thân nhân ở nước ngoài nhất là ở Mỹ thường hay gởi đồ về Việt Nam, từ cục xà bông đến cái quần soir đen hoặc quần jeans, tất cả đều rất quý và có giá trị. Tuy nhiên quý nhất vẫn là thuốc tây vì vừa bán được nhiều tiền vừa gọn nhẹ, tôi còn nhớ một quần jeans hồi đó trị giá 2 chỉ vàng, một quần đen là một chỉ vàng. Tôi lại bắt đầu kiếm sống với nghề mới là buôn thuốc tây từ nước ngoài gởi về, lúc này chợ trời đầy các người trí thức như bác sĩ, dược sĩ, kỹ sư… người thì chạy cò thuốc tây, người thì bán nước sâm, thậm chí có người không vốn thì đi đạp cyclo kiếm sống.
Lăn lộn chợ trời thuốc tây là bất hợp pháp nên khi giao hàng phải dấu thuốc vào áo ngực hoặc vào các bao may bít hai đầu mặc vào bắp chân và dĩ nhiên quần phải rộng để khỏi thấy thuốc. Mấy lần tôi cũng bị quản lý thị trường bắt được, thuốc thì bị tịch thu hết mà còn bị nhốt vào bót qua đêm, hôm đó nhìn người hàng xóm dắt con bé con vào thăm và đưa áo len cho mẹ ,nước mắt tôi đã trực trào ra nhưng tôi cố gắng gượng nói với con “con ở nhà với bác (hàng xóm) mai mẹ lại về với con, ngoan nhé con”, con bé chắc cũng hiểu nên cũng ngoan ngoãn theo bác hàng xóm về. Nhờ trời do quen biết nhiều và được nhiều người thương nên tôi cũng có nhiều mối thuốc tây đắp đổi qua ngày, cuộc sống cứ thế mà trôi, thỉnh thoảng lại có một đứa bạn đến tạm biệt để đi nước ngoài, hết Lan Phương rồi đến Thanh Huyền, sau cùng tới Minh Trâm….bạn bè TV còn lại vài người thì ai cũng tất bât kiếm sống chẳng có thì giờ liên lạc hay chia xẻ điều gì cùng nhau.
Cuộc đời tôi chỉ khá hơn khi Việt Nam bắt đầu có “chính sách mở cửa” (open policy) để thu hút đầu tư nước ngoài, ngày xưa trong lớp tôi cũng tương đối khá Anh Văn nên quyết định rèn luyện lại sinh ngữ để dễ kiếm việc làm trong các công ty nước ngoài.
Luyện lại Anh Văn được khoảng 6 tháng, tình cờ đọc báo thấy có một cơ quan của Bộ Ngoại Giao Mỹ là ICMC (International Catholic Migration Commission) tuyển người làm business advisor tôi vội nộp đơn. Ngày đi phỏng vấn tôi chỉ cầu mong nhận được 100 USD mỗi tháng là có thể sống ung dung rồi, sếp phỏng vấn tôi là một anh Mỹ chính hiệu tên là David, sau khi hỏi một số câu hỏi, David nói ngay “Congratulations, I’m pleased to inform you that you are qualified for the position, you will receive 345 USD/month that includes your salary and other benefits”. Khỏi phải nói là tôi đã sung sướng như thế nào khi nghe David phán như vậy, hồi đó 345 USD/tháng là có thể nuôi cả nhà tôi sung sướng, mặt tôi tái mét vì quá bất ngờ với mức lương hậu hĩnh như vậy đến nỗi hắn phải hỏi tôi “are you not happy with the salary?” tôi phải trả lời ngay “no, no I’m …I’m...OK with it”.
Bước đầu đi làm cho công ty nước ngoài của tôi là như thế đó, cuộc sống không những đã bớt chật vật rất nhiều mà tôi còn giúp đỡ được gia đình. Đây là một dự án nhân đạo nhằm giúp đỡ những người Việt Nam trở về từ Thái Lan, Mã Lai, ….giúp họ xây dựng lại cuộc sống với một số vốn nho nhỏ dựa trên kỹ năng sẵn có của mình thí dụ như mở tiệm may, tiệm uốn tóc, tiệm chụp hình…..
Dự án tồn tại được vài năm, hết ngân sách và cũng chấm dứt, tôi lại phải tìm kiếm một việc làm khác, may mắn lại mỉm cười với tôi khi tôi được vào làm cho dầu khí Úc BHP Petroleum. Khi nộp đơn tôi định xin vào làm thư ký hoặc trợ lý giám đốc vì lúc này Anh Văn tôi cũng đã khá lên nhiều so với lúc mới đi làm, tuy nhiên không hiểu tên HR Director nó coi giò ,coi cẳng tôi làm sao mà lại hỏi tôi “we are also looking for a PR officer, do you think the job is suitable for you?”, nói thật ngày đó mình có biết PR là gì, tên boss phải giải thích mãi nào là làm đẹp hình ảnh của công ty trong mắt quần chúng, liên hệ và trả lời báo chí, liên hệ với các cơ quan công quyền….Ngày đi phỏng vấn tôi đã được một ông bạn người Anh khuyên “nếu tụi nó hỏi cô có làm được cái này, cái kia không thì cứ nói YES trừ lái trực thăng thì mới nói NO rồi mình sẽ từ từ học hỏi không sao đâu…” tôi cũng liều mạng nghe theo tên này và đã thành công trong cuộc phỏng vấn vào làm PR Officer. Tôi là người thích nói, thích giao tiếp nên đã khá thành công trong lãnh vực quan hệ công chúng, sau đó tôi được gởi đi học một khóa về Public Relations ở Úc và khi về được thăng chức lên làm trưởng phòng.
Lúc này thì con gái tôi nhận được giấy báo lãnh của bố cháu để đi Mỹ theo diện đoàn tụ, tôi đã xong thủ tục ly dị nên cháu sẽ đi một mình. Vì tương lai của con, tôi cắn răng ký giấy đồng ý cho cháu theo cha, có nỗi buồn nào bằng ngày đưa con ra phi trường đi Mỹ, tôi chẳng còn khóc được nữa, trở về một mình trong căn nhà hai mẹ con đã sống với nhau 18 năm, đụng vào cái gì tôi cũng nhớ con, cũng khóc, tôi tưởng chắc không sống nổi nữa nhưng nghĩ tới con mình được sống ở một đất nước văn minh hiện đại, không sợ bị chồng hà hiếp đánh đập là tôi lại vơi đi nỗi buồn. Ngày ngày tiếp tục đi cày, buổi trưa được nghỉ một tiếng tôi lại vào phòng họp khóc một mình, tên sếp thấy mặt tôi cứ như đưa đám nên đã gọi tôi vào phòng hỏi cho ra cớ sự, sau khi biết hết sự tình hắn còn thông cảm hỏi tôi có muốn nghỉ vài ngày cho đỡ buồn không nhưng tôi từ chối vì biết làm gì đây khi không có con gái bên cạnh, ở nhà có lẽ còn buồn hơn. Làm được 5 năm thì công ty bán lại cho Petronas của Mã Lai vì trữ lượng dầu không như mong đợi, tôi vì không muốn làm cho Mã Lai nên lại vác đơn đi xin việc. Công ty kế tiếp là Holder bank của Thụy Sĩ, đây là một tập đoàn sản xuất xi măng lớn nhất nhì thế giới nhưng cái tên dễ làm cho người ta hiểu lầm nó nằm trong ngành tài chính nên sau này tên công ty đã được đổi thành Holcim. Từ đây trở đi tôi liên tiếp được các công ty săn đầu người (Head Hunter) ở Việt Nam tìm kiếm và đề nghị những mức lương ngày càng hấp dẫn hơn, cuối cùng thì tôi chọn làm việc cho công ty Nestle – Tập Đoàn Thực Phẩm lớn nhất nhì thế giới với chức danh Giám Đốc Đối Ngoại và Pháp Lý.
Nghĩ mình cũng lớn tuổi và công ty cũng lớn nên dù vẫn còn nhiều lời mời mọc tôi vẫn bám trụ ở Nestle cho tới ngày về hưu. Ở Việt Nam tuổi về hưu của nữ là 55 và nam là 60, tôi không biết người khác thì sao chứ về hưu ở tuổi này trong khi mình vẫn còn sung sức để làm việc đã gây cho tôi nhiều nuối tiếc. Tưởng tượng một ngày thức dậy, không còn rộn ràng chuẩn bị đi làm, không xe đưa rước, không nhân viên xung quanh… tôi bỗng hoảng sợ và tôi đã phải chuẩn bị khá kỹ càng và bài bản cho ngày về hưu của mình. Lúc này hồ sơ bảo lãnh đi Mỹ của tôi đã sẵn sàng, sau nhiều lần lờ đi không nộp giấy tờ bổ túc, tôi quyết định đăng ký để được phỏng vấn diện đoàn tụ do con gái bảo lãnh.
Ngày cuối cùng làm việc cũng là tiệc farewell của công ty dành cho tôi, ngay buổi tối hôm đó tôi lên máy bay bay thẳng đến Mỹ theo visa nhập cư. Tôi muốn lừa dối chính bản thân mình bằng cách tạo cảm giác tôi đang đi du lịch chứ không phải đã về hưu, thế đó đàn bà khi về hưu còn “shock” như vậy nữa chi đàn ông, cho nên có nhiều người về hưu đâm ra cáu gắt khó chịu nếu chưa chuẩn bị tinh thần sẵn sàng cho một cuộc sống mới. Ở Mỹ được hai tháng, vừa có thẻ xanh, số an sinh xã hội và bằng lái xe thì sếp ở Nestle lại mời về Việt Nam làm cố vấn thời vụ cho công ty.
Thế là tôi lại khăn gói quả mướp về vì nhà cửa vẫn còn ở Việt Nam và vì tôi cũng muốn sống gần mẹ trong những ngày cuối đời của bà. Cuộc đời đầy phong ba bão táp bây giờ đã tương đối phẳng lặng, ngoài việc làm thời vụ cho Nestle tôi còn kiêm luôn việc giảng dạy các khóa business English tại một trung tâm ngoại ngữ nữa. Cám ơn đời đã cho tôi trải qua những thời kỳ thật sự khó khăn để biết yêu quý những gì mình đã vượt qua và đạt được ngày hôm nay.

Saigon November 25th 2010